Saturday, September 2, 2017

डाळढोकळी

साहित्य:
एक वाटी तूरडाळ, अर्धी मूठ मूगडाळ
कणीक एक वाटी
तिखट, हळद, मीठ, हिंग, तेल
गूळ लिंबा एव्हढा
चिंच अर्ध्या लिंबा एव्हढी तिचा कोळ
ओवा छोटा चमचा
दोन लवंगा
कृती:
दोन्ही डाळी एकत्र करून धुवून थोडं जास्त पाणी आणि थोडी हळद, हिंग आणि चमचाभर तेल टाकून कुकरमधे नीट शिजवून घ्यावी. कुकर गार झाला की लगेच रवीने एकजीव करून घ्यावी. मोठ्या पातेल्यात ही डाळ आणि त्यात दोन पेले पाणी घालून उकळवत ठेवा.
आता कणिक, हळद, तिखट, मीठ, तेलमिक्स करून पाणी घालून पोळ्यांसारखी कणीक भिजवावी.
डाळीमधे गूळ, चिंचेचा कोळ, मीठ, तिखट घालून उकळवत ठेवा. उकळी आली की गॅस बारीक करा. हे सगळे सरसरीतच असू दे.
आता कणकेचे गोळे फुलक्यांसारखे पांतळ लाटा. पोळीला वरून, खालून तेलाचा हात फिरवा. मग कातणीने शंकरपाळ्यासारखे काप करा आणि ते उकळत्या डाळीच्या पाण्यात सोडा( हे म्हणजे ढोकळी) अशा किमान 6-8 पोळ्यांचे काप डाळीत घाला. एक लक्षात ठेवा, काप घालत असताना डाळ चांगली उकळती असायला हवी. आवश्यक तेव्हा गॅस मोठा, लहान करा. सगळे काप घातले की हवे असेल तर पाणी अजून वाढवा.
आता गॅस बारीक करून घट्ट झाकण लावा. 5 मिनिटं डाळढोकळीला दमदमीत वाफ येऊ द्या.
आता छोट्या लोखंडी कढईत 4 चमचे तेल गरम करत ठेवा. त्यात चमचाभर ओवा घाला, तो तडतडला की त्यात दोन लवंगा आणि चिमुटभर हिंग टाका, गॅस बंद करा अन ही फोडणी लगेच डाळढोकळीच्या भांड्यात ओता. शक्यतो कढईही बुडवा. आता डाळढोकळी नीट खालून हलवा. आणि पुन्हा एक वाफ येऊ द्या. तयार आहे गरमागरम डाळढोकळी!
स्त्रोत: नवसारीचे आजोळ

नारळीभात

साहित्य:
एक पूर्ण खोवलेला नारळ
दोन वाट्या तांदूळ, शक्यतो बासमती तुकडा किंवा सुरती कोलम
किसलेला गूळ दोन वाट्या ( फार गोड हवा असेल तर प्रमाण वाढवा)
लवंगा 2-4
जायफळ किसून अर्धा चमचा
सात आठ भिजवून सोलून तुकडे केलेले बदाम
कृती:
तांदुळ धुवून निथळत ठेवायचे.
नारळ खवणून मिक्सरमधून एक वाटी पाणी घालून वाटून घ्यायचा. मग त्यातलं दूध पिळून काढायचं. हे जाड दूध. मग पुन्हा चोथ्यात एक वाटी पाणी घालून पुन्हा वाटून घ्यायचं. मग पिळून दुध काढायचं अन चोथा बाजुला ठेवायचा. हा चोथा भातासाठी वापरणार नाही आहोत. त्याचा उपयोग शेवटी सांगते. तर हे दुसरं दूध पांतळ दूध. दोन्ही दुधं स्वतंत्र ठेवा.
आता तुपावर दोन लवंगा टाकायच्या. गॅस बारीक ठेवा. त्यात बदामाचे काप घाला. बदामाचा खमंग वास आला की त्यात तांदूळ टाकायचे. छान लालसर परतून घ्यायचे. मंदाग्निवर.
आता त्यात नारळाचे पांतळ दूध टाकायचे. आणि गॅस मोठा करून छान रटरटू द्यायचं. आता गॅस बारीक करून जाड दूध टाकायचं अन झाकण ठेऊन भात बोटमोड्या शिजवून घ्यायचा.
भात पूर्ण शिजला की,भांड्या खाली तवा ठेवा. तांदळाच्या समप्रमाणात किसलेला गूळ टाकायचा, जायफळ किसून घालायचं. आणि उलथण्याच्या उलट्या बाजुने हलवायचा, नाजूकपणे. जसजसा गूळ वितळत जाईल तसतसे हे हलवणं सोपं जाईल. गूळ सगळीकडे मिसळला की पुन्हा झाकण घालून एक वाफ येऊ देत.
तयार आहे नारळी भात. यात नारळाचा चोथा नसल्याने हा भात अतिशय सुरमट होतो. दुसऱ्या दिवशी हा नारळीभात अफलातून लागतो smile

Saturday, July 29, 2017

मूगाच्या बिरड्याची पूर्वतयारी


 परवा रात्री मूग भिजवले. काल सकाळी उपसून ठेवले. काल रात्री बांधून ठेवले. आज सकाळी त्यांना छान मोड आले, ते असे
पाणी कोमट करून त्यात हे मूग घातले. अगदी हलक्या हातांनी जरा चोळले.
आता सगळे मोठ्या वाडग्यात टाकले अन त्यावर चाळणी दाबून ठेवली पाच मिनिटं ठेवा.
आता चाळणी बाजूला ठेवून 2-4 दा वाडगा ते भांडं असं हे सगळं कॉफी जशी वरखाली करत ओततो, तसं करा. मग वाडग्यावर चाळणी ठेऊन भांडं हलकेच हलवत हलवत वर आलेल्या सालांसकट पाणी ओतत रहा. ही प्रोसेस अगदी हळू करा. 
भांड्यातले पाणी संपले की चाळणी बाजुला करून वाडग्यातले पाणी पुन्हा भांड्यात उंचावरून टाका, पुन्हा वरचीच प्रोसेस करा. असे करत बरीचशी सालं आणि थोडे मूगही चाळणीत येतील. हे बघा असे, दऱियामें खसखस ; )
आता दरियातून खसखस बाजुला करा.
उरलेले बरेचसे शुभ्र मूग असे भांड्यात राहिले असतील.
आता हे मूग ताटात घ्या, शेजारी गाणीबिणी लावा अन सगळे मूग सोला. ही सालं आता खरंतर अगदी अलवार झालेली असतात. अगदी बोट लावलं तरी सुटून येतात. तुमचा हात ओला असू दे. प्रत्येक हिरव्या मूगाला हात लावत जादूने त्याला शुभ्र पांढरे करत जा.
अन बघा तुमच्या हातांची जादू!  ताटभर शुभ्र मोतीच मोती  :)


Saturday, December 24, 2016

भांडीकुंडी : विशाला म्युझियम

तर, स्वयंपाक करायला खूप आवडतो मला. पण समहौ भांड्या कुंड्यांचा काही शौक नाही. पण तरीही भांड्याकुंड्यांवरच लिहिणार आहे आज. अन तेही खूप भांडी, खूप मोठी भांडी यांवर!

नाही नाही, मी घेतली नाहीत भांडी; मी फक्त फोटो घेतले भांड्यांचे!
मधेच एक पिटुकली ट्रिप केली अहमदाबादला. नेहमी प्रमाणे आधी थोडी शोधाशोध केली, हटके, ऑफबिट काय आहे तिथे? तर त्यात या भांड्याकुंड्यांचा शोध लागला. अर्थात तरीही प्रत्यक्ष बघे पर्यंत अंदाजच आला नव्हता.

तर हे आहे अहमदाबाद येथील भांड्याकुंड्यांचं म्युझियम. इटुकपिटुक गडव्यापासून भल्या मोठ्या तांब्यापर्यंत, कातरी, सुपारी फोडायच्या अडकित्यापासून माणूस झोपू शकेल इतक्या कढई पर्यंत. पुरुषभर उंचीच्या रांजणापासून तीन पुरुष मावू शकतील अशा पेटाऱ्यासह.

हे सारे बघून फक्त अ ब ब इतकच!
त्या काळात स्वयंपाक करणाऱ्या बायका, पुरुष आचारी यांचे खरच कौतुक वाटले. एव्हढा मोठा स्वयंपाक करणे, ते घाटणे, ती भांडी उचलणे, घासणे वगैरे गोष्टी कशा करत असतील?

फुलपात्रांचे असंख्य आकार. पळ्या, देव, देवपुजेच्या वस्तू, यज्ञ-हवनाची पात्रे, गडवे, वाट्या, झार्‍या, पुरुषभर उंचीचा कालथा (उलथणे). इतकच नव्हे तर स्वयंपाक घरातल्या इवलुशा काड्यापेटीतल्या काड्यांनी तयार केलेला तीन फुटाचा ताजमहाल!

शिंकाळी, हुक्के, घुंगूरमाळा, काटे, चमचे, पराती, कढया,.... काय नाही असं नाही.
अगदी पेटारे, कुलपं किल्या - अगदी पाच फुटी कुलूपही!

अगदी वेता-धातूचे बैल, मुखवटे आणि गदाही ! लाकडी बाऊल्स, सट, मूर्ती...
दगडी भली मोठी परात ( शेजारची वाटी; आपली नेहमीच्या आकारातली आहे )
सगळ्यात आश्चर्यजनक, खरं तर बघून वाईटच वाटलं... पण चक्क हुंडा ज्यात भरून द्यायचा अशी हुंड्याचे डबे; लहानही आणि पाच फूट उंची आणि तितकाच घेर असणारे!

भारतीय पद्धतीचे जुने कुकर, पानाचे डबे (एक चक्क मोराच्या आकारातही), तबकं (ट्रे), चांदणीच्या आकाराच्या बैठकी,  मुर्त्या घडवलेला मोठा पितळी घडा, सुंदर रंगकाम करून भाजलेली भांडी,  पुरुषभर उंचीचा लोखंडी बाळकृष्ण,...
अन काय काय.

ही भांडी इतकी मोठी आहेत की त्यांच्यामागील नेहमीच्या उंचीचे दरवाजे आपल्याला बुटके वाटू लागतात अन शेजारचे सात फुटी रस्त्यावरचे दिवेही बुटके दिसू लागतात. अन मोठे वृक्ष झुडपं दिसू लागतात.

सर्वात जुने हजार वर्षांपूर्वीचे भांडेही दिसेल तुम्हाला.
अन घराच्या भिंती एव्हढी मोठी पसरट कढईही दिसेल. अन सहा फुटी वॉचमन इतका अन नंतर त्याहूनही मोठा जवळजवळ सात फुटी रांजणही. अन  जुन्या मोड्क्या यंत्रांपासून तयार केलेला यंत्र मानवही !

एकून नवल वाटतय? खरं नाही वाटत? बरं मग बघाच हे फोटो; सुरेंद्रभाई पटेल यांनी हे संग्रहालय उभं केलय,अहमदाबाद येशील "विशाला" इथे!














































Tuesday, November 29, 2016

मसूरची खिचडी

साहित्य  :
तांदूळ २ वाट्या ( आंबेमोहोर सोडून  कोणताही )
मोड आलेले मसूर १ वाटी
कांदे ३
सुके खोबरे किसलेले - अर्धी वाटी
हळद, तिखट, मीठ , हिंग चवी प्रमाणे
दालचिनी, २ तुकडे
मिरे ५-६
लवंग ४-५
लसूण ६-७ पाकळ्या
तेल
ओले खोबरे, कोथिंबीर, लिंबू, साजूक तूप, पापड, लोणचे सोबतीसाठी

कृती  :
तांदूळ धुवून निथळत ठेवावेत
मोड आलेले मसूर निवडून धुवून निथळत ठेवावेत
२ कांदे उभे चिरावेत, एक बारीक चिरावा
कढईत २ चमचे तेल टाकावे त्यात उभा चिरलेला कांदा मंद आचेवर परतावा. त्यातच दालचिनीचा १ तुकडा, सर्व लवंगा, सर्व मिरे, सर्व लसूण टाकावेत. कांदा चांगला तपकिरी झाला की ते सगळे मिक्सरमध्ये घ्यावे. आता त्याच कढईत सुके खोबरे भाजावे. चांगले लाल करावे. आता तेही मिक्सरमध्ये टाकावे. आता हे सगळे मिक्सरमधून बारीक करून घ्यावे, थोडे पाणी टाकून गुळगुळीत वाटावे.
एकीकडे ४-५ वाट्या पाणी गरम करत ठेवावे. दुसरी कडे जाड बुडाचे पसरट पातेले आचेवर ठेवावे. त्यात ४ चमचे तेल टाकावे, त्यात एक दालचिनीचा तुकडा टाकावा. त्याचा खमंग वास आला की त्यात हिंग टाकून बारीक चिरलेला कांदा परतावा. आता त्यात मसूर टाकावेत. त्यात हळद टाकावी. २ मिनिट परतावे. आता त्यात तांदूळ टाकावेत तेही २ मिनिट परतावेत. आता त्यात तिखट घालावे, वाटलेला मसाला टाकावा आणि सर्व मंद आचेवर ५-७ मिनिट छान परतावे. खमंग वास सुटला पाहिजे.
मग त्यात आधनाचे पाणी घालावे.
चांगली उकळी आली की मीठ टाकून उकळू द्यावे. पाणी आळत आले की आच बारीक करून झाकण घालून खिचडी शिजू द्यावी. सधारण १० मिनिटांनी आच विझवावी. त्यानंतर ५ मिनिट वाफ खिचडीतच जिरू द्यावी.
वाढताना खिचडीची मूद, त्यावर ओले खोबरे, कोथिंबीर, साजूक तुप, लिंबू ठेवावे. बाजूला पापड, लोणचे वाढावे .  

Monday, August 8, 2016

सोपे बेसिक चिकन (विद्यार्थ्यांसाठी)

 साहित्य :
चिकन 500 ग्रॅम
दही 3 चमचे
लसूण 10 पाकळ्या
आलं एक इंच
तिखट 1¹/² चमचे,
हळद ¹/² चमचा
मीठ 1चमचा
मसाला 1¹/² चमचा ( बडिशेप, धणे, लवंग, मिरे, दालचिनी यांची पूड)
तेल 3-4 चमचे
कांदे मोठे दोन
टॉमेटो 2

कृती:

1. चिकन स्वच्छ धुवून, निथळून त्याला दही, हळद, तिखट, मीठ लावून घेणे.

2. लसूण, आलं, चॉप करून, त्यात मसाला एकत्र करून तो लावून घेणे.

3. कांदा, टॉमेटो चॉप करणे.

4. पॅन मधे तेल तापवून त्यात कांदा लाल होई पर्यंत परतणे.

5. टॉमेटो परतणे,  मग दोन मिनिटं झाकण ठेवणे.

6. नंतर पुन्हा तेल सुटे पर्यंत परतणे.

7. आता चिकन टाकून परतणे. तेल सुटेपर्यंत परतणे. हवे तेव्हा गॅस लहान, मोठा करणे.

8. आता दिड कप पाणी, लागले तर अजून टाकून, छान उकळी आणणे.

9. खळखल उकळले की गॅस बारीक करून झाकण ठेऊन शिजवणे.

10. दर पाच मिनिटांनी हलवणे. हवे तर पाणी अजून अर्धाकप घालणे.

11. साधारण 20 मिनिटांनी चिकन शिजेल.

12. शेवटी चव चाखून बघणे. तिखट मीठ अॅडजेस्ट करणे.


फोटो:
ह्या  कृतीने माझ्या लेकाने केलेल्या चिकनचा फोटो